Туберкулёз

            Туберкулёз (сухоты) – хранічнае захворванне, якое характарызуецца ўтварэннем у розных тканках и органах спецыфічных ачагоў-туберкул (грудкоў), якія па меры развіцця працэсу падвяргаюцца тварожнаму перараджэнню. Пры розных формах працякання туберкулёзу адзначаюць часцей субфібрыльнае (37,2…37,5оС) павышэнне тэмпературы, павелічэнне лімфатычных вузлоў са з’яўленнем часам свішчоў і выцяканнем з іх гною, прагрэсіруючае змарненне арганізму, пры паражэнні органаў дыханнякашаль з адкашліваннем макроты часта з пражылкамі крыві.

            Класіфікацыя ўзбуджальніка:

            Парадак: Actinomycetales

            Сямя:               Mycobacteriaceae

            Род:       Mycobacterium

            Віды:

Ø      M. bovis – узбуджальнік туберкулёзу ў БРЖ;

Ø      M.avium – узбуджальнік туберкулёзу ў птушак;

Ø      M.tuberculosis – у чалавека;

Ø      M.leprae – узбуджальнік праказы ў чалавека;

Ø      M.murium – узбуджальнік туберкулёзу ў мышэй;

Ø      M.poikilotermum – узбуджальнік туберкулёзу ў халоднакроўных.

Успрыімлівыя чалавек, жывёлы, птушкі, мышы, рыбы, гадзюкі, жабы, чарапахі.

            Ад розных жывёл і са знешняга асроддзя выдзяляюцца таксама атыпічныя мікабактэрыі, якія могуць выклікаць сенсібілізацыю жывёл да туберкулінаў і выклікаць хранічныя захворванні, падобныя да туберкулёзумікабактэрыёзы. Іх вельмі цяжка аддыферэнцыраваць ад сапраўдных мікабактэрый.

            Атыпічныя мікабактэрыі падзелены Раньёнам (1959) на аснове ўласцівасцейутварэння пігменту і хуткасці росту на 4 групы:

Ø      фотахрамагенныя мікабактэрыі, якія пры вырошчванні пры святле набываюць цёмна-аранжавую афарбоўку; у цемнаце не ўтвараюць пігменту – M.kansassii і іншыя;

Ø      скотахрамагенныя, якія набываюць ясна-аранжавую афарбоўку і на святле і ў цемры: M.gordonae, M.aquae, M.scrofulaceum і іншыя;

Ø      нефотахрамагенныя, могуць быць неафарбаваныя ці мець слабыя жоўта-аранжавыя адценні, незалежна ад святла: M.battey, M.intracellulare;

Ø      хуткарастучыя мікабактэрыі, якія пры 25 і 37оС утвараюць калоніі на працягу тыдня альбо хутчэй і, як правіла, не выклікаюць захворванняў: M.phlei, M.smegmatis, M.fortuitum, M.butiticum.

Патагенез і фактары вірулентнасці:

Ø      асноўныя шляхі зараджэння: аліментарны і аэрагенны;

Ø      пры аэрагенным зараджэнні першасны інфекцыйны ачаг развіваецца ў лёгкіх, а пры аліметарныму мезентэрыяльных лімфатычных вузлах; з першасных локусаў бактэрыі могуць трапіць у лімфаток і кроў, што вядзе да генералізацыі працэсу;

Ø      фактарам вірулентнасці зяўляюцца эндатаксінытуберкуліны. Тлустыя кіслоты садзейнічаюць распаду тканак. Корд-фактар парушае дыханне і фасфарыліраванне клетак;

Ø      даказана персістэнцыя L-форм, якія здольны да рэверсіі ў тыповыя мікабактэрыі;

Ø      розныя віды мікабактэрый валодаюць здольнасцю мігрыраваць на розныя віды жывёл, птушак і на чалавека;

Ø      у буйной рагатай жывёлы (БРЖ), маралаў, авечак, коз, свіней туберкулёз выклікаецца M.bovis. Да гэтага віду найбольш адчувальны трусы і марскія свінкі. Хварэе і чалавек;

Ø      M.avium  выклікае туберкулёз у курэй, індыкоў, качак, галубоў, цацарак і іншых. Успрыімлівы хатнія жывёлы і чалавек. Найбольш адчувальныя трусы, пры зараджэнні якіх M.avium развіваецца септычная форма хваробы;

Ø      інкубацыйны перыяд працягваецца ў залежнасці ад віду жывёл і птушак ад некалькіх тыдняў да некалькіх гадоў;

Ø      зыходам першаснага запалення ў органах можа быць інкапсуляцыя, абвапнаванне ачага ці расплаўленне сценак першаснага ачага і распаўсюджвання ўзбуджальніка; магчыма працяглая персістэнцыя ўзбуджальніка ў арганізме без заўважных клінічных прыкмет.

Дыягностыка:

Ø      прыжыццёвая ўключае алергічныя даследаванні пры дапамозе алергену туберкуліна, сералагічныя тэсты і бактэрыялагічнае даследаванне, якое складаецца з мікраскапіі мазкоў-прэпаратаў з паталагічнага матэрыялу, выдзялення чыстай культуры і зараджэння ёю лабараторных жывёл.

Матэрыял для даследавання:

Ø      пры жыцці – выцяканні з носа, бранхіяльную склізь, малако (асабліва пры павялічаных надвыменных лімфавузлах) – не менш за 100 мл, фекаліі – 30...40 мл, радзей мачу – 200 мл;

Ø      пасля гібелі ці забою накіроўваюць кавалкі органаў са змяненнямі, а таксама заглотачныя, срэдасценныя, перадлапаткавыя, надвыменныя лімфавузлы;

Ø      пры адборы паталагічнага матэрыялу неабходна выконваць правілы асептыкі і прафілактычныя меры, тэхніку бяспекі;

Ø      матэрыял у лабараторыю лепш дастаўляць свежым, у іншым выпадку кавалкі органаў патрэбна кансерваваць у 30...40%-ным водным растворы гліцэрыну;

Ø      перад даследаваннем матэрыялу выкарыстоўваюць спецыяльныя метады апрацоўкі і абагашчэння, каб павысіць канцэнтрацыю бактэрый у адабраных узорах:

Ø      бранхіяльную склізь (макроту) збіраюць у прабіркі з 6%-ным растворам сернай кіслаты, закрываюць гумовым коркам, прамываюць 5...6 мін устрэсваннем, цэнтрыфугуюць, кіслату адсмоктваюць, да асадку дабаўляюць фізраствор, зноў устрэсваюць і цэнтрыфугуюць; так прамываюць 2...3 разы. Прамыты асадак высяваюць на пажыўныя асяроддзі і рыхтуюць мазкі;

Ø      малако цэнтрыфугуюць, асадак таксама апрацоўваюць сернай кіслатой, прамываюць фізрастворам, зноў цэнтрыфугуюць, пасля чаго рыхтуюць прэпараты-мазкі і робяць высеў на пажыўныя асяроддзі;

Ø      масла (2...4 г) уносяць у стэрыльную прабірку, заліваюць гарачай вадою, закрываючы гумовым коркам, устрэсваюць 5...10 мін, пераварочваюць прабірку ўверх дном, ставяць у штатыў і пакідаюць у халаднаватым месцы, пакуль алей не зацвярдзее; асцярожна прыадкрываюць корак, вадкасць выліваюць і далей даследуюць, як малако;

Ø      пашкоджаныя тканкі нарэзваюць дробнымі кавалачкамі і расціраюць у стэрыльнай ступцы з 6%-най сернай кіслатою ў адносінах 1:4, фільтруюць праз марлю і цэнтрыфугуюць. З асадку рыхтуюць мазкі і робяць высевы;

Ø      фекаліі (50 г) расціраюць у стэрыльнай ступцы з 18%-ным растворам сернай кіслаты, фільтруюць праз марлю і цэнтрыфугуюць, даследуюць асадак, як і ў папярэдніх выпадках;

Ø      гной, утрыманне туберкул, макроту, асадак мачы дадаткова даследуюць мікраскапіраваннем прэпаратаў, падрыхтаваных расціраннем тварожыстай масы паміж двума прадметнымі шкельцамі.

Мікраскапія:

Ø      метады афарбоўкі: для мікраскапічнага даследавання рэкамендуецца люмінісцэнтны метад з выкарыстаннем флюарахромаў (радамін-аўраміна), але асноўным пакуль з’яўляецца метад Ціля-Нільсэна; узбуджальнік туберкулёзу – кіслота-спірта-шчолачаўстойлівая бактэрыя, што звязана з наяўнасцю стэарынавых кіслот і іншых воскападобных рэчываў у клеткавай абалонцы, якія адхіляюць ад клеткі ваду і водныя растворы фарбаў, кіслот і шчолачаў. Для афарбоўкі такіх бактэрый выкарыстоўваюць метад Ціля-Нільсэна, пры якім мікабактэрыі афарбоўваюцца ў ружова-чырвоны колер; афарбоўка па Граму.

Мікракарціна:

Ø      простыя ці злёгку выгнутыя палачкі з закругленымі канцамі 1,5...5 мкм даўжынёй і 0,5 мкм шырынёй; M.tuberculosis – тонкая злёгку выгнутая палачка; M.bovis – кароткая і тоўстая; M.avium – драбней за астатнія віды, валодае полімарфізмам;

Ø      у мазках з даследуемага матэрыялу размяшчаюцца адзінкава і ў выглядзе невялікіх скапленняў, а ў мазках з культур акрамя адзінкавых бактэрый сустракаюцца доўгія ніткі з разгалінаваннямі;

Ø      грамстаноўчыя;

Ø      нерухомыя;

Ø      спораў не ўтвараюць;

Ø      капсул не ўтвараюць (у электронным мікраскопе бачна мікракапсула);

Ø      кіслота-спірта-шчолачаўстойлівыя.

Культываванне:

высеў на пажыўныя асяроддзі:

Ø      для першаснага выдзялення неабходны цвёрдыя яечныя асяроддзі (Левенштэйна-Йенсена, Фінна, Гельберга, Петраньяні і іншыя);

Ø      для перасеву і захавання субкультур лепш карыстацца простымі гліцэрынутрымліваючымі асяроддзямі (МПГБ, МПГА,  бульбяна-гліцэрынавая);

Ø      для вывучэння біяхімічных уласцівасцяў мэтазгодна карыстацца безбялковымі сінтэтычнымі асяроддзямі (Сотана, Модэля, Дорсэ, Фінна).

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

Ø      аэробы;

Ø      аптымальная тэмпература 37…38 оС - для чалавечага віду, 38…39 оС – для бычынага і 39…41 оС  – для птушынага віду;

Ø      тэрмін росту 7…30 дзён  і больш;

Ø      кожны від мікабактэрый у гліцэрынавым булёне з 5% жоўці расце ў прысутнасці жоўці адпаведнага віда жывёлаў: M.avium – у прысутнасці толькі птушынай жоўці, M.bovis – жоўці буйной рагатай жывёлы.

Культуральныя ўласцівасці:

Ø      у гліцэрынавым булёне M.tuberculosis расце на паверхні асяроддзя ў выглядзе тоўстай складчатай плёнкі з шырокім прысценкавым кольцам;

Ø      на цвёрдых асяроддзях рост густы, калоніі сухія, бародаўчатыя ці зморшчаныя, часам у выглядзе вузялкоў колеру слановай косткі (R-форма);

Ø      у гліцэрынавым булёне M.bovis расце ў выглядзе тонкай плёнкі, часам сеткавай, якая не пакрывае ўсёй паверхні асяродзя;

Ø      на цвёрдых – рост бедны, калоніі сухія, дробныя, зярністыя, шэравата-белыя;

Ø      у гліцэрынавым булёне M.avium утварае спачатку сухую плёнку па ўсёй паверхні, якая з часам асклізняецца;

Ø      на цвёрдых асяроддзях утвараецца вільготны і склізісты налёт; калоніі шэравата-белыя ці жаўтаватыя з гузікападобным круглым узвышэннем у цэнтры, часам з кратэрападобным паглыбленнем; могуць злівацца; расце хутчэй, чым іншыя віды;

Ø      у выдзеленых першасных культурах вывучаюць і апісваюць уласцівасці па наступнай схеме:

а)   тэрмін, калі заўважаны першасны рост;

б)   інтэнсіўнасць росту – слабы, памяркоўны, добры, густы;

в)   характар росту – асобныя калоніі, іх скапленні, суцэльны рост;

г)   характарыстыка калоній: велічыня – дробныя, буйныя; форма – круглыя, зоркападобныя, з няроўнымі краямі; паверхня – гладкія, шурпатыя, сухія, складчатыя; рэльеф – плоскія, выпуклыя, шарападобныя; кансістэнцыя – крошкаватыя, вільготныя, склізістыя; пігментаўтварэнне – непігментаваныя, пігментаваныя (колер); эмульгуемасць у фізрастворы – адсутнічае, слабая, добрая;

д)   цінктарыяльныя ўласцівасці ў афарбоўцы па Граму;

е) марфалогія мікабактэрый: даўжыня – доўгія, кароткія, кокападобныя; таўшчыня – тонкія, тоўстыя; форма – простыя, выгнутыя, разгалінаваныя, размешчаныя пад вуглом; канцы – роўныя, завостраныя, закругленыя; колькасць – адзінкавыя клеткі, невялікія колькасць, кучкі.

Біяхімічныя ўласцівасці:

            тэсты для біяхімічнай ідэнтыфікацыі  мікабактэрый:

Ø      ніяцынавы тэст;

Ø      аднаўленне нітратаў;

Ø      амідазная проба;

Ø      каталазная проба;

Ø      арылсульфатазная проба;

Ø      рост на асяроддзі з саліцылатам натрыя;

Ø      раскладанне саліцылату натрыя;

Ø      устойлівасць да ПАСК (параамінасаліцылавай кіслаты);

Ø      выкарыстанне нітрату, як адзінай крыніцы азоту;

Ø      устойлівасць да 5%-нага хларыду натрыя;

Ø      устойлівасць да пікрынавай кіслаты;

Ø      цукралітычная актыўнасць;

Ø      гідроліз Твіна-80.

Біяпроба. Для дыферэнцыяцыі асобных відаў мікабактэрый лепш зараджаць лабараторных жывёла суспензіяй атрыманых культур. Для біяпробы выкарыстоўваюць марскіх свінак, трусоў, птушак і іншых жывёл, якія па-рознаму адчувальны да розных відаў мікабактэрый. Трусам з вагою 1,5...2 кг уводзяць суспензію культуры мікабактэрый на фізіялагічным растворы ў крайнюю вену вуха у дозе 1...2 мл:

Ø      Mycobacterium bovis на працягу 3-х месяцаў выклікае генералізаванае пашкоджанне бугарковай формы;

Ø      Mycobacterium tuberculosis за гэты ж час выклікаюць нетыповыя туберкулёзныя ачажкі рэгрэсіўнага характару;

Ø      Mycobacterium avium выклікае ў трусоў септычнае захворванне без утварэння спецыфічных паталага-анатамічных змен з лятальным вынікам праз 2...3 тыдні;

Ø      зараджэнне двух марскіх свінак (вагою не менш за 200 г) тымі ж дозамі культуры дазваляе дыферэнцыраваць Mycobacterium avium, да якіх яны неадчувальны, ад Mycobacterium tuberculosis і Mycobacterium bovis, якія выклікаюць у іх прагрэсіўныя туберкулёзныя змяненні;

Ø      у курэй (не маладзейшых, чым 5 месяцаў), зараджаных унутрывенна дозай у 1 мг бактэрыяльнай масы, Mycobacterium avium выклікаюць туберкулёзныя паражэнні селязёнкі, пячонкі і кішэчніка. Да Mycobacterium tuberculosis і Mycobacterium bovis куры адчувальны менш.

Дыферэнцыяцыя культур мікабактэрый па біяпробе

Від мікабак-тэрый

Від матэрыялу, доза і спосаб зараджэння

Від жывёлаў

Трусы 2 гала-вы

Мар-скія свінкі 2 гал.

Куры

2 гал.

Марскія свінкі

Трусы

Куры

M.bovis

Суспензія культуры: 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвору ў/в у краевую вену вуха

1...2 мл суспензіі матэрыялу ці 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвору  п/скурна ў вобласці паха

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1...2 мл суспензіі матэрыялу ці 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвору  ў падкрыльцавую вену

 

 

 

 

1...2 мл суспензіі матэрыялу ці 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвора  п/скурна ў вобласці паха

 

 

 

 

 

Генералізованы туберкулёз (казеозныя ачагі ў лімфавузлах і органах, ад 8...15 дзён да 3 мес.

 

Змяненні адсутнічаюць

M.tuber-culosis

Генера-

лізованы

туберкулёз (каз. ачагі, ад 8...15 дзён да 3 мес.)

Адзін-кавыя пашко-джанні ў лёгкіх, нырках,

тр.жыв.

Змяненні адсутнічаюць

 

 

 

 

 

M.avium

Абсцэс на месцы ўвя-дзення і па-велічэнне рэгіянарнага пахавага вуз-ла. Пры зараджэнні суспензіяй свінкі застаюцца жывымі.

Сепсіс з павелі-чэннем селязён-кі ад 20 дзён да 3-х месяцаў

 

 

 

 

Генералізаваны туберкулёз (казеозныя ачагі, 8-15 да 3 м.

 

 

 

Для зараджэння патматэрыялам яго спачатку апрацоўваюць па Гону сернай кіслатой. Можна выкарыстоўваць узвесь, якая засталася ад бактэрыялагічнага і культуральнага даследаванняў. Толькі трэба яе нейтралізаваць да рН 7,0 10%-ным водным растворам двувуглякіслага натрыя.

Калі ў выдзеленых культур слабая вірулентнасць і атыповы рост, іх дыферэнцыруюць ад кіслотаўстойлівых сапрафітаў, для чаго выкарыстоўваюць наступныя тэсты:

Ø      вызначэнне каталазы: у прабірку з калоніямі мікабактэрый на яечным асяроддзі ўносяць 50%-ны раствор пергідроля, каб паверхня культуры была ўся пакрытая; улічваюць вынік па слупку пены ў мл; каталазнай актыўнасцю валодаюць усе кіслотаўстойлівыя мікабактэрыі, але ў сапрафітаў гэтая актыўнасць больш інтэнсіўная;

Ø      вызначэнне ўстойлівасці да лекавых прэпаратаў праводзяць на асяроддзях з дабаўленнем розных канцэнтрацый туберкуластатычных прэпаратаў (тубазід, цыкласерын  і іншыя, стрэптаміцын, ПАСК і метад абсалютных канцэнтрацый). Вірулентныя штамы Mycobacterium tuberculosis і Mycobacterium bovis звычайна адчувальны да дзеяння гэтых прэпаратаў. Атыпічныя штамы, кіслотаўстойлівыя сапрафіты і Mycobacterium avium валодаюць устойлівасцю да лекавых антытуберкулёзных прэпаратаў, асабліва да фцівазіду і ПАСК (параамінасаліцылавай кіслаты).

Гісталагічны метад:

Ø      сутнасць метаду заключаецца ў знаходжанні ў лімфатычных вузлах і органах хворых туберкулёзам жывёл марфалагічных змяненняў – часткова ці поўнасцю абвапнаваных некратычных ачагоў – казеозаў, вакол якіх знаходзіцца зона з эпітэліоідных, гіганцкіх, лімфоідных клетак і капсулы, прадстаўленай злучальнай тканкай;

Ø      патрэбна дыферэнцыраваць гранулёмы туберкулёзныя ад актынамікозных, мікатычных і паразітарных; у актынамікозных і мікатычных знаходзяць міцэлій грыба, у паразітарных – цела паразіта і эазінаклетачную праліферацыю ў капсуле;

Ø      пры паратуберкулёзе у брыжэечных лімфатычных вузлах і кішэчнай сценцы знаходзяць эпітэліяаднаклетачную праліферацыю без утварэння некрозаў.

Сералагічная дыягностыка:

Ø      выкарыстоўваюць РЗК з антыгенамі УНІІЭВ і СібНІВІ;

Ø      рэакцыю пасіўнай, ці няпростай, гемаглюцынацыі (РПГА);

Ø      рэакцыю кольцапрэцыпітацыі;

Ø      рэакцыю дыфузнай прэцыпітацыі ў гелі (РПГ);

Ø      імунныя рэакцыі выкарыстоўваюцца як ранні дыягнастычны тэст і для вызначэння антыгеннай блізкасці паміж сапраўднымі і атыповымі мікабактэрыямі;

Ø      ПЦР

Алергічная дыягностыка: асноўным метадам праверкі жывёл на туберкулёз з’яўляецца ўнутрыскурная туберкулінавая проба; для прыгатавання туберкулінаў для млекакормячых выкарыстоўваюць толькі адзін від M.bovis; выкарыстоўваецца сухі ачышчаны туберкулін (пратэін-пурыфед-дэрыват – ППД), які ўтрымлівае каля 10000 туберкулінавых  адзінак (1 ТА - 0,2 мг прэпарату, які раствораны ў 0,2 мл растваральніку). Сухі ачышчаны туберкулін (ППД) для птушак рыхтуюць з культуральнага фільтрату мікабактэрый туберкулёза птушынага віду і выкарыстоўваюць для дыягностыкі ў птушак і свіней.

Туберкулін ін’екцуюць буйной рагатай жывёле, буйвалам, зебу, вярблюдам, аленям ўнутрыскурна ў вобласць сярэдняй трэці шыі, свінням на знешняй паверхні асновы вуха, курам ў таўшчыню скуры бародкі.

Улічваюць рэакцыю праз 72 гадзіны па выніках змянення таўшчыні скурнай складкі з улікам характару прыпухласці, якая ўтварылася. Станоўчая рэакцыя выяўляецца ў выглядзе разлітага ацёку памерам 35...45 мм, без строгіх межаў, цестападобнага, павышанай тэмпературы і адчувальнасці. Скурная складка павялічваецца на 3 і больш мм. Павелічэнне скурнай складкі вымяраецца куціметрам.

Курам туберкулін уводзяць унутрыскурна ў адну бародку у той час, як другая з’яўляецца кантролем. Рэакцыю ўлічваюць праз 30...36 гадзін. Станоўчая рэакцыя праяўляецца ў выглядзе прыпухання бародкі, якая патоўшчана, цестападобна, гарачая і адвісае да нізу.

Існуюць неспецыфічныя алергічныя рэакцыі на туберкулін:

Ø      параалергічныя рэакцыі – вынік сенсібілізацыі буйной рагатай жывёлы атыповымі мікабактэрыямі;

Ø      псеўдаалергічныя – вынік уздзеяння паразітарных узбуджальнікаў хвароб і іншых фактараў.

Дыягназ лічаць устаноўленым:

у буйной рагатай жывёлы:

Ø      пры знаходжанні характэрных для туберкулёзу паталагаанатамічных змяненняў (туберкул);

Ø      пры выдзяленні з даследаванага матэрыялу M.bovis, M.tuberculosis;

Ø      пры станоўчай біяпробе;

у свіней:

Ø      пры выдзяленні з даследаванага матэрыялу M.bovis,   M.tuberculosis;

Ø      пры станоўчай біяпробе;

у птушак:

Ø      пры знаходжанні мікабактэрый у мазках-прэпаратах з даследаванага матэрыялу метадам светлавой мікраскапіі пры характэрных паталагаанатамічных змяненнях;

Ø      пры выдзяленні культуры птушынага віду мікабактэрый ( ад папугаяў чалавечага ці птушынага);

Ø      пры станоўчай біяпробе.

Тэрмін бактэрыялагічнага даследавання на туберкулёз – да 3 месяцаў і болей.

Імунітэт пры туберкулёзе нестэрыльны і працягваецца да таго часу, пакуль у арганізме знаходзяцца жывыя бактэрыі туберкулёзу. Аглютыніны і камплемент звязваючыя антыцелы, якія вызначаюцца ў крыві пры туберкулёзе, не маюць вялікага ахоўнага значэння, яны з’яўляюцца сведкамі інфекцыйнага працэсу. Вялікая роля ў ахове арганізму ад інфекцыі належыць Т-лімфацытам – лімфацытам-эфектарам ГЗТ, тканевым элементам, якія ўтвараюць спецыфічныя бугаркі, якія пасля інкапсуляцыі і абвапнавання, могуць прывесці да разбурэння мікабактэрый. Фагацытоз пры туберкулёзе не з’яўляецца  завершаным, а фагатыраваныя мікабактэрыі застаюцца жывымі.

Вакцыну супраць туберкулёзу прапанавалі ў 1918 годзе французскія вучоныя Кальмет і Герэн. Пасля 230 перасеваў на працягу 13 гадоў культуры M.bovis на бульбяна-гліцэрынавых  асяроддзях з бычынай жоўцю, якая дзейнічала як мутаген. Яны атрымалі вакцынны штам, які назвалі БЦЖ ад першых літараў Bacillebilic Calmette Guerin (BCG) і які пачаў выкарыстоўвацца з 1921 года ў Парыжы для імунізацыі людзей, а пазней  ў неблаганадзейных па туберкулёзу гаспадарках, і жывёлы. Бактэрыі вакцыннага штама ў арганізме падвяргаюцца L-трансфармацыі і знаходзяцца ў арганізмах да 7…12 гадоў.

Схема бактэрыялагічнай дыягностыкі туберкулёзу

Last modified: Tuesday, 20 March 2018, 2:30 PM